Sic Mundus Creatus Est

Sic Mundus Creatus Est: czas trwania filmu 17:09 min.

Zagadnienia. Timeline:

00:35     Sic Mundus Creatus Est w serialu Dark.

01:13     Granice wolności

02:06     m.in. Urządzanie innym życia na siłę w popkulturze: Miasteczko Wayward Pines, Opowieść podręcznej.

03:43     Współczesny populizm: Putin, Erdogan, Orban i inni.

06:13     Osobowość dyktatora: Korzenie Totalitaryzmu Hannah Arendt oraz Masa i Władza Eliasa Canettiego.

07:13     Propaganda i damnatio memoriae: m.in. Goebbels, Leni Riefenstahl, Echnaton i Herostrates

08:39     Eksperymenty MK-Ultra (10:36).

11:08     Geniusze despoci: Michael Jordan i Roger Waters.

11:40     Utopie w literaturze: Platon, Morus, Campanella…

12:22     … oraz próby przekucia ich w czyn

13:13     Tyrani w świecie sztuki: m.in. Dali, Tołstoj i Hemingway.

14:14     Współczesna fizyka czyli wiemy, że niewiele wiemy…

15:41     Dwóch chińskich pierwszych cesarzy.

 

 Propozycje tematów do dyskusji na lekcji:

  1. Czym jest populizm i dlaczego jest taki groźny dla społeczeństwa?
  2. Siła propagandy – jak się jej nie poddawać.
  3. Utopie – pozytywny mind-blow czy droga do utraty wolności.
  4. Osobowość dyktatora w każdej dziedzinie życia – czym się przejawia?
  5. Asertywność i sztuka kompromisu odpowiedzią na próby urządzania nam życia na siłę.

Elementy podstawy programowej kształcenia ogólnego wykorzystywane w naszych nagraniach i propozycjach zadań do wykonania na lekcji

Pytania dla młodzieży do własnych przemyśleń:

  1. Czy łatwo potrafimy wyznaczyć granicę naszej wolności?
  2. Czy świat z „Opowieści podręcznej” może się urzeczywistnić? Co zrobić, żeby do tego nigdy nie doszło?
  3. Których współczesnych polityków można uznać za populistów i dlaczego?
  4. Czy wszystkich despotów i autokratów łączą te same cechy?
  5. Sic Mundus Creatus Est – czy ludzka natura jest niezmienna?
  6. Kogo wolałbym w swoim zespole – świetnego facylitatora czy geniusza despotę?
  7. Czy współczesne odkrycia fizyki kwantowej powinny nas skłonić do pokory czy dumy?
  8. Jaka lekcja płynie dla nas z opowieści o dwóch chińskich cesarzach?
  9. Dlaczego niektórzy chcą nam układać życie na siłę?
  10. Czy potrafię odróżnić propagandę od faktu?

 

Przykłady zadań do wykonania na lekcji (na podstawie filmu):

  1. Damnatio memoriae. (sugerowany wiek 12-18 lat)

Niektóre postaci po śmierci próbowano usunąć z kronik i wspomnień potomnych, wymazując ich życiorysy i wszelkie wzmianki o nich, tak, jakby nigdy nie istnieli. Los taki spotkał m.in. faraona Echnatona, który jako pierwszy wprowadził wiarę w jednego Boga, Herostratesa, który podpalił świątynię Artemidy w Efezie czy sowieckich urzędników z czasów Stalina, gdy ci wypadli z jego łask. Historia jednak nie znosi próżni i tak powstałe luki po latach bez problemu uzupełnili dociekliwi badacze. Czy całkowite usunięcie czyjegoś życiorysu jest w ogóle możliwe?

– Spróbujmy zastanowić się, czy moglibyśmy napisać na nowo historię świata, gdybyśmy usunęli z niego niektórych wielkich zdobywców i krwawych dyktatorów: Aleksandra Wielkiego (nigdy nie powstałaby kultura helleńska i szkoła aleksandryjska), Juliusza Cezara (Rzym nigdy nie przestałby być republiką), Czyngis Chana (nigdy nie powstałaby odra tatarska, inaczej wyglądałby układ sił w Eurazji), Napoleona (nie byłoby Kongresu Wiedeńskiego, a Francja nie wydobyłaby się szybko z chaosu postrewolucyjnego), Adolfa Hitlera (nie doszłoby do II wojny światowej i holokaustu), Józefa Stalina (nie byłoby zimnej wojny i wielkiego głodu na Ukrainie). Czy da się wygumkować taki życiorys? Jak wyglądałby świat, gdyby ich nie było?

– Czy damnatio memoriae jest możliwe w dzisiejszych czasach: internetu i mediów społecznościowych? (starsze klasy mogą odnieść się w tym kontekście do pochodzącego ze słynnej serii Black Mirror epizodu pod tytułem „White Christmas”, w którym motyw wymazywania ludzi ze społeczeństwa przyszłości jest mocno eksploatowany)

– Wyobraźmy sobie świat bez wojen i tyranów. Czy taka wizja jest w ogóle możliwa? Jak wyglądałoby krzyżowanie się kultur. Jaki system władzy by panował? Czy demokracja w ogóle by powstała?

– A teraz czas na drugą stronę medalu. Spróbujmy wymyślić jakiś życiorys (powiedzmy, że Pana X), dopisać go do historii świata i zobaczyć, na ile zmieniłby znaną nam historię (np. na takiej zasadzie, że każdy kolejny uczeń w klasie dodaje jedną cechę lub wydarzenie z życiorysu, w taki sposób, aby uzupełniać w sposób logiczny biografię X zaproponowaną wcześniej przez przedmówców.) Czy jednostka może wpłynąć na losy świata? Czy może je zmienić? A co, jeśli będzie próbowała nadużyć swej władzy, aby układać nam życie na siłę?

– Jakie mechanizmy mogą powstrzymać dyktatorów przed ich zapędami? (demokracja, trójpodział władzy, referendum, organizacje międzynarodowe, wolność słowa).

  1. Nasze Miasto Słońca. (sugerowany wiek 10-16 lat)

Myśliciele już od czasów Platona zastanawiali się, czy możliwe jest stworzenie systemu idealnego, w którym każdy wykonuje to, co do niego należy, nikt nie naużywa władzy i wszyscy są szczęśliwi. Wspomniani w filmie Tomasz Morus (Utopia) i Tommaso Campanella (Miasto Słońca), to tylko najbardziej znani z tak zwanych utopistów, czyli autorów dzieł o ustroju idealnym.

Zaprezentujmy najbardziej charakterystyczne założenia z Państwa Platona, Utopii Morusa i Państwa Słońca Campanelli

Popuśćmy wodze fantazji i spróbujmy stworzyć własną utopię. Każdy uczeń proponuje jedną ideę, która będzie realizowana w naszym Mieście Słońca. Czy taki system jest możliwy? Czy ludzie byliby wówczas szczęśliwsi?

W historii nieraz próbowano już urzeczywistnić państwo idealne. Robili to zwłaszcza komuniści: w Rosji, na Kubie, w Chinach, w Kambodży, w Korei Północnej. Zawsze wiązało się to z odebraniem wolności, urządzaniem ludziom życia na siłę i przelewem hektolitrów niewinnej krwi

Do tej pory każdy eksperyment z inżynierią społeczną kończył się tragicznie. Urządzanie komuś życia na siłę wiąże się ze wzrostem uprawnień aparatu władzy i przymusu. Ostatecznie i tak wszyscy wracają do demokracji jako systemu optymalnego. Ale czy tak jest naprawdę? Czy demokracja taka, jaka jest, to nasza utopia urzeczywistniona, czy wymaga jakiegoś upgrade’u? Posłuchajcie o różnych odmianach demokracji na świecie w nagraniu 18-tka w Bydgoszczy (https://otwarta.bydgoszcz.pl/osiemnastka-w-bydgoszczy/) w II części filmu.

– Jak zreformować demokrację, by ludzie byli szczęśliwsi, a życie bardziej sprawiedliwe? Czy warto „majstrować” przy demokracji? Niech każdy wymyśli jedną reformę demokracji, a reszta klasy podda ten pomysł krytycznej obróbce.

– Czy przeszłość nas czegoś nauczyła? W dotychczasowej historii ludzkości demokracja dawała najwięcej szczęścia i dobrobytu swym obywatelom. Czy należy to zmieniać?

– Czy radykalne sposoby sprawowania władzy i jej przejmowania doprowadziły kiedykolwiek do wzrostu szczęścia i dobrobytu swych obywateli?

UWAGA! KONKURS SOiT nr 16:  Przedstawcie swój pomysł na upgrade demokracji. Zwycięży osoba, która przygotuje najciekawszą propozycję zmian w konkretnym demokratycznym systemie sprawowania władzy, której do tej pory nigdy nie wdrożono w życie, a która jest w pełni zgodna z trójpodziałem władzy i prawem wszystkich obywateli do głosowania.

  1. Magiczny świat. (sugerowany wiek 12-18 lat)

Adam z serialu Dark może przenosić się w czasie, aby urzeczywistnić swoją wizję świata. A co, gdybyśmy i my dysponowali taką władzą. Czy próbowalibyśmy coś zmienić na lepsze czy wykorzystalibyśmy tę moc do manipulowania innymi?

– Każdy uczeń otrzymuje możliwość użycia wehikułu czasu, ale można cofnąć się w czasie lub przenieść do dowolnego momentu w przyszłości tylko raz i tylko na jeden dzień. Dokąd byśmy „pojechali” i co zrobili? Czy próbowalibyśmy zmienić świat, czyjeś życie, nasz los, czy kierowałaby nami zwykła ciekawość.

– Policzmy głosy. Ile osób wybrało przeszłość, a ile przyszłość. Ile osób próbowałoby coś zmienić w losach świata, a ile nie? Pamiętajmy, że Adam z Dark też próbował tylko „naprawić” błędy w systemie. Podobnie myśleli główni bohaterowie „Opowieści podręcznej” i „Miasteczka Wayword Pines”. Podobnie wszyscy utopiści i dyktatorzy.

– W drugim ćwiczeniu wyobraźmy sobie, że możemy zostać geniuszem w dowolnej dziedzinie życia, ale tylko na jeden dzień. Kim chcielibyśmy zostać i jaką mocą dysponować? Czy chcielibyśmy w ten jeden dzień podjąć z kimś współpracę, czy raczej wolelibyśmy w samotności skonsumować swój talent?

– Ponownie policzmy głosy. Ile osób postanowiło dzięki swemu geniuszowi zmienić świat, ile osób pomóc innym, a ile osób zapewnić sobie lepszą przyszłość? Pamiętajmy, że najwięksi geniusze literatury, sztuki czy sportu zazwyczaj są egoistami, bo przekonani są o swojej wybitności. Ci, którzy są wokół nich muszą się dostosować do ich dyrektyw albo odejść. Geniusz dyktuje wszystkim warunki.

– Czy świat został tak stworzony (Sic Mundus Creatus Est), by zmieniać w nim coś na siłę, a niektórym dawać prawo wpływać na losy innych i manipulacje rzeczywistością, czy może jest tak, jak mówią mędrcy ze wschodu (buddyzm, taoizm) – to, co się dzieje, dzieje się nie bez przyczyny. Nie wolno nam ingerować w przeznaczenie, a jedynie podążać zgodnie z nim i prawami natury własną ścieżką?

W komiksowym SpiderManie i jego wersjach filmowych, młody Peter Parker często słyszy od swojego dziadka, że szczególna moc musi się wiązać ze szczególną odpowiedzialnością.

– Co możemy zrobić, by ludzie wokół nas nie nadużywali swych mocy i władzy? Jak bronić się przed próbami ingerencji w nasze życie i próby ustawiania nam życia na siłę?

– Jak postąpić, gdy mamy do dyspozycji szczególny talent lub władzę? Czy rzeczywiście w takim przypadku wymagana jest od nas wyjątkowa przenikliwość, odpowiedzialność i dojrzałość?

  1. Kosmos i pokora. (sugerowany wiek 15-20 lat)

W nagraniu Wspólny Gmach (https://otwarta.bydgoszcz.pl/kacik-erudyty-wspolny-gmach/) od 1:26 minuty mówimy o Zasadzie Antropicznej, której główne postulaty zakładają zaistnienie wielu niezwykłych zmiennych po to, by na jednej z planet Układu Słonecznego mogło się pojawić życie. Podczas kolejnych sekund wspomnieliśmy o innych fundamentalnych stałych fizycznych, które warunkują nasze życie na Ziemi. O innych niesamowitych odkryciach fizycznych wspominamy podczas filmu Maska I Twarz (https://otwarta.bydgoszcz.pl/kacik-erudyty-maska-i-twarz/) od 13:07 minuty. Wszystkie te oszałamiające teorie pozwalają nam stwierdzić jeden fakt ze 100% pewnością. Wiemy, że wciąż niemal nic nie wiemy. Jakie z tego faktu płyną dla nas implikacje?

– Przyjrzyjmy się najważniejszym odkryciom naukowym w historii. Weźmy na tapet:

  1. odkrycie pisma
  2. przewrót kopernikański
  3. teoria ewolucji
  4. teoria względności

– Spróbujmy wyobrazić sobie, jak wyglądała nauka przed każdym z tych odkryć, poczynając od najwcześniejszego z nich. Jak myślicie, jakie były obowiązujące wtedy teorie? Jak wielką rolę odgrywały święte księgi i zawarty w nich opis świata?

  1. Ludzie całą wiedzę przekazywali ustnie; nie istniało pojęcie książki ani języka
  2. Ziemia jest centrum wszechświata, który kręci się wokół niej (a człowiek centrum stworzenia)
  3. Świat został w całości stworzony od razu, biblijny opis stworzenia jedynym możliwym
  4. Wszystko w nauce jest przewidywalne, kontrolujemy wszystkie zachodzące w fizyce procesy.

– Co się zmienia wraz z kolejnymi odkryciami? Czy człowiek czuje się panem swego losu w coraz większym czy coraz mniejszym stopniu? Jak myślicie, w jaki sposób kolejne odkrycia naukowe wpływają na osoby o konserwatywnych poglądach, przekonanych o tym, że postęp to zjawisko negatywne, a człowiek jest „władcą” Ziemi?

– Kto zazwyczaj próbuje urządzać nam życie na siłę? Czy są to osoby z ufnością patrzące w przyszłość, lubiące nowinki technologiczne i ceniące postęp naukowy czy raczej ci, którzy boją się przyszłości, widzą w niej same zagrożenia, a nauce i naukowcom niezbyt ufają?

– Kto boi się przyszłości i nauki? Czy są to osoby o otwartych umysłach, gotowe na zmiany i wierzące w siłę ludzkiego umysłu czy osoby, które przez całe życie wierne są tylko jednej wizji świata i panicznie obawiają się tego, że ich wizja runie w wyniku kolejnych odkryć?

– Czy znajomość praw kosmosu i najnowszych odkryć naukowych, a co za tym idzie, świadomość tego, jakie jest nasze miejsce we wszechświecie uczy pokory? Czy osoba świadoma tego, jak wiele nie wie i jak wiele jeszcze zostało do zbadania będzie chciała innym urządzać świat na siłę, czy raczej będą to chcieli robić ci, którym się wydaje, że wszystko wiedzą lepiej od nas i innych ludzi? Z którymi ludźmi nie da się dyskutować?

– Dlaczego faszyści i komuniści tak bardzo bali się naukowców i intelektualistów, że w każdej odmianie ich reżimów tępili wszelkie oznaki wykształcenia? Kto jeszcze nie lubi osób samodzielnie myślących i wykształconych?

UWAGA! KONKURS SOiT nr 17:  Czego i kogo boją się osoby o autorytarnym charakterze? Zwycięży osoba, która przedstawi najbardziej kompletną (najdłuższą) listę poprawnych propozycji.